Wielka Rewolucja Ortograficzna 2026! Koniec z „nie” pod górkę?

Drodzy Miłośnicy Polszczyzny (i Ci, którzy toczą z nią codzienne boje)!

Stało się. Rada Języka Polskiego (RJP) powiedziała „basta” skomplikowanym wyjątkom i karkołomnym analizom znaczeniowym, które spędzały sen z powiek uczniom, redaktorom i copywriterom. Mamy oficjalny komunikat: od 1 stycznia 2026 roku wchodzi w życie wielka reforma ortografii.

Jako ekspert śledzący te zmiany, przeanalizowałem dla Was najnowszy komunikat RJP (wraz z aktualizacją z listopada 2025). Wniosek? Będzie łatwiej. Naprawdę.

 

Oto zestawienie najważniejszych zmian, które ułatwią nam życie.

Wielkie litery – wreszcie logika w geografii i mieście

To chyba zmiana, na którą czekaliśmy najbardziej. Koniec z zastanawianiem się, czy jesteś warszawianinem czy Warszawianinem.

• Mieszkańcy miast, wsi i dzielnic: Piszemy WIELKĄ literą.

  • Będzie: Warszawianin, Mokotowianin, Zgierzanin, Łodzianin.

  • Do tej pory wielką literą pisaliśmy tylko nazwy mieszkańców państw (Polak) i regionów (Ślązak). Teraz ta zasada obejmuje wszystkich.

• Obiekty w przestrzeni miejskiej: Place, parki, mosty, kościoły, bulwary piszemy WIELKĄ literą.

  • Będzie: Plac Zbawiciela, Park Kościuszki, Most Poniatowskiego, Kościół Mariacki.

  • ⚠️ Ważny wyjątek: Słowo „ulica” nadal piszemy małą literą! (np. ulica Józefa Piłsudskiego).

• Lokale i nagrody: Wszystkie człony nazw lokali i nagród (poza spójnikami/przyimkami) piszemy wielką.

  • Będzie: Kawiarnia Literacka, Nagroda Nobla, Nagroda Literacka Gdynia.

     

    
     

„Nie” z przymiotnikami i imiesłowami – koniec z wyjątkami!

To jest prawdziwy game changer. Rada Języka Polskiego uznała, że wymaganie od piszącego analizy, czy coś jest „czasownikowe” czy „przymiotnikowe”, to zbyt wiele.

• „Nie” z imiesłowami: Piszemy ŁĄCZNIE. Zawsze.

  • Będzie: niepiszący, nieumyty, niezrobiony.

  • Koniec z „furtką” pozwalającą na pisownię rozdzielną przy tzw. świadomym przeciwstawieniu. Zasada jest prosta: imiesłów = łącznie.

• „Nie” w stopniu wyższym i najwyższym: Piszemy ŁĄCZNIE.

  • Będzie: nielepszy, nienajlepszy, niemilszy, nieprędzej.

  • Do tej pory stopień wyższy i najwyższy z „nie” pisało się oddzielnie. Teraz traktujemy to jak stopień równy. To gigantyczne ułatwienie!

Marki samochodów – Twój Ford jest ważny

Dotychczas pisaliśmy „kupiłem forda” (małą), ale „samochód marki Ford” (wielką). Od 2026 roku to się kończy.

• Marki i modele: Piszemy WIELKĄ literą, nawet gdy chodzi o konkretny egzemplarz pod oknem.

  • Będzie: Pod domem stoi czerwony Ford. / Zepsuł mi się Mercedes.

Przedrostki i „pół-”

Tu wchodzi sporo liberalizacji i ujednolicenia.

• Super-, ekstra-, eko-, wege-: Możemy pisać ROZDZIELNIE, jeśli traktujemy ten człon jako samodzielne słowo.

  • Dopuszczalne: super pomysł (bo można powiedzieć: ten pomysł jest super), eko żywność. Oczywiście pisownia łączna (superpomysł) nadal jest poprawna (zgodnie z ogólną zasadą pisowni przedrostków).

• Pół-: Zasadniczo piszemy ŁĄCZNIE.

  • Będzie: półżartem, półserio, półzabawa.

  • Z łącznikiem tylko, gdy drugi człon jest wielką literą (pół-Polka).

• Niby- i quasi-: Zasadniczo ŁĄCZNIE z małymi literami.

  • Będzie: nibyartysta, quasinauka.

Uwaga! Co się NIE zmieniło (Wycofana zmiana)

Warto zwrócić uwagę na aktualizację komunikatu z listopada 2025 r. RJP początkowo planowała pozwolić na pisanie Cieśnina Bosfor (oba wielką). Ta zmiana została WYCOFANA.

• Nadal obowiązuje zasada: nazwa gatunkowa (morze, cieśnina, góra) pisana jest małą literą, jeśli stoi przed nazwą własną w mianowniku.

• Piszemy poprawnie: cieśnina Bosfor, półwysep Hel.

Dlaczego zmiany są dobre?

Jako ekspert oceniam te zmiany bardzo pozytywnie. Celem Rady nie jest „psucie” języka, ale jego kodyfikacja na nowo, po raz pierwszy tak kompleksowo od 1963 roku. Usunięto przepisy martwe lub tak skomplikowane, że nawet poloniści musieli zaglądać do słowników.

Zasada jest prosta: mniej wyjątków = mniej błędów.

---